Deze houtzaag molen mag nooit verloren gaan
– Door: Harry Kruiper – De enige oude zeskantige zaagmolen in NL. Uiteraard moeten alle karakteristieke molens in ons land bewaard blijven. Maar zeker ook die bijzondere in Ommen. Want dat is Makkinga’s Mölle aan Den Oord. Het is de enige overgebleven unieke zeskantige houtzaagmolen in ons land. Gebouwd rond 1824 en bijna geheel weer gerestaureerd. Vooral voor het in ere herstellen van haar historische zaagfunctie. Om in Ommen dienst te blijven doen als herkenningspunt, als attractie en als lokaal erfgoed. En behorend bij de vier Ommer Molens, het levende erfgoed daar! En met de zorg voor de S.O.M., de Stichting Ommer Molens.
Behouden, beleven, presenteren
De stichting beheert dat erfgoed uit een ver verleden. En tegenwoordig relevanter dan ooit tevoren. Drie zelfstandig gebouwde oude ‘machines’ in de vorm van molens worden door de wind aangedreven. Ja, machines, want dat zijn het in feite. Waaronder dus de unieke zeskantige in Ommen. Het zijn dynamische werktuigen. Met duurzaamheid in top. De vierde molen naast ook Besthmenermolen en De Konijnenbelt is De Lelie. Die valt gedeeltelijk ook onder haar zorg, specifiek voor het behoud als molen. Sinds 1983 is die molen bedrijfsmatig in gebruik door ambachtelijk korenmolenaar Anton Wolters. Met de bijbehorende natuurvoedingswinkel waarin, naast andere biologische en vegetarische producten, meel, brood en speltproducten uit de eigen molen worden verkocht.
De originele Makkinga’s Mölle
Die is in 1824 in opdracht van de plaatselijke timmerman Roelof Makkinga nieuw gebouwd. Alle twijfels die over dat jaartal waren, behoren sinds 2023 definitief tot het verleden. Dendrochronologisch onderzoek (naar de leeftijd van het in de molen toegepaste hout) heeft uitgewezen dat het hout van deze zeskant rond 1800 moet zijn gekapt, ofwel: de molen moet toen ter plekke nieuw zijn gebouwd! Ja, als houtzaagmolen. Maar het zagen van bomen leverde waarschijnlijk niet genoeg op, dus kreeg de molen ooit een dubbele functie: zaagmolen én korenmolen. Tijdens een grote restauratie in 1960 is een groot deel van de zaagfunctie niet hersteld, maar met de huidige restauratie wordt dit recht gezet. De molen zal weer in gebruik komen als zaagmolen.
Restauratie en authenticiteit
In 2019 werd er mee gestart met het plaatsen van de krukas. Inmiddels nadert met extra gemeentelijke en provinciale financiële steun de grootschalige vernieuwing van wieken en binnenwerk haar voltooiing.
Waarnemend burgmeester Annemiek Jetten zal dat met eigen bewondering kunnen gaan zien tijdens de Overijsselse Molendag op 12 september. Er is hard aan gewerkt, niet alleen door de eigen vrijwillige molenliefhebbers en zagers in opleiding onder aanvoering van molenaar Anton Wolters. Ook met hulp van professionele molenmaker specialisten van De Molenmakers sinds 1901.
Zij, de specialisten Johannes Kooistra en Rolf Dijkema hebben ook gehoord over de twijfels die er waren over de datum van het ontstaan van de Mölle in Ommen. Ook zij wijzen dat naar het rijk der fabelen. Bijzonder is namelijk ook dat er zogenaamd wagenschothout van rond 1800 voor gebruikt is. De wetenschap staat voor niets. “Hij is echt origineel nieuw gebouwd destijds.” En hun kennis en ervaring zegt dat de in 2019 weer geplaatste en door Anton Wolters aangekochte krukas uit een oude molen in Franeker kwam. Sporen uit de tijd dat de molen ook als korenmolen dienstdeed zijn alleen nog zichtbaar aan een slijtplek aan een oude originele balk, zo wijst kenner Luuk aan. De maalstenen van toen waren al lang niet meer aanwezig.
De oude molenschuur was in de loop van de tijd in gebruik gekomen als streekmuseum. De kenmerkende verhoudingen van de zeskant en kap waren grotendeels intact gebleven. In de loop der jaren werd meer en meer met de molen gedraaid, iets wat voor alle Ommer molens gold. Op 10 juli 2019 kreeg de molen dus het kloppende hart met genoemde antieke krukas weer terug. Met een kraan werd het via een luik in de zeskant naar binnen gehesen. Dat was de eerste, maar zeer belangrijke stap naar reconstructie van deze molen als houtzaagmolen. In het voorjaar van 2021 klonken de plannen om deze molen als houtzaagmolen verder te reconstrueren steeds luider. Het Historisch Museum Ommen had intussen er naast een ander onderkomen gekregen. Kort er na begonnen de eerste werkzaamheden in de vroegere oude zaagschuur. In 2025 schoot het aardig op. Roeden en kap waren tijdelijk verwijderd. Vlak voor de jaarwisseling werd de geheel gerestaureerde kap teruggeplaatst en in juli 2026 werden nieuwe roeden gestoken en het hekwerk aangebracht. Niet lang daarna was de molen uitwendig weer compleet. En is men nu bezig met de twee zaagramen, de zaagsleden voor de belangrijke zaagfunctie. Het zal de laatste oude zeskant zaagmolen zijn die opnieuw wordt gebouwd. Waarvan akte.